Lãnh đạo, Quản trị và Quản lý doanh nghiệp: Khoa học hay Nghệ thuật?

Có người hỏi: “Quản trị là một môn khoa học hay là một nghệ thuật?”

Nếu phải chọn một đáp án, có lẽ chúng ta sẽ chọn sai. Bởi quản trị không phải là khoa học hay nghệ thuật, mà là sự kết hợp hài hòa giữa khoa học và nghệ thuật.

Một doanh nghiệp thành công không chỉ cần những quy trình chuẩn xác, những chỉ số đo lường, những mô hình quản trị tiên tiến. Doanh nghiệp đó còn cần cảm hứng, sự thấu hiểu con người, trực giác của người lãnh đạo và khả năng xử lý những tình huống không có trong bất kỳ cuốn sách nào.

Đó cũng là lý do vì sao có những người học rất nhiều về quản trị nhưng vẫn không lãnh đạo được tổ chức, trong khi có những doanh nhân chưa từng học MBA lại xây dựng được những doanh nghiệp hàng chục nghìn tỷ đồng.

Không phải vì họ phủ nhận khoa học. Mà vì họ biết kết hợp khoa học với nghệ thuật.

Khoa học là tìm ra nguyên tắc chung, nghệ thuật sự là vận dụng tinh tế các nguyên tắc chung vào từng tình huống cụ thể

Khoa học quản trị là những gì có thể nghiên cứu, kiểm chứng, lặp lại và truyền dạy. Đó là chiến lược, tài chính, marketing, quản trị nhân sự, vận hành, quản trị rủi ro, KPI, OKR, Lean, Six Sigma, Balanced Scorecard, quản trị dự án, quản trị dữ liệu, AI…

Ngày nay, nhờ khoa học quản trị chúng ta biết cách xây dựng chiến lược, thiết kế cơ cấu tổ chức, phân quyền, tối ưu quy trình, đo lường hiệu quả, phân tích dữ liệu để ra quyết định. Khoa học giúp giảm tính may rủi. Giúp người bình thường cũng có thể quản lý tốt hơn. Giúp tổ chức vận hành ổn định và có thể nhân rộng.

Nhưng cuộc sống không bao giờ chỉ là những bài toán chuẩn: Có những quyết định không đủ dữ liệu, có những nhân viên không thể quản lý bằng KPI, có những đối tác chỉ hợp tác vì sự tin tưởng, có những cuộc khủng hoảng không có quy trình nào hướng dẫn. Lúc đó, người lãnh đạo phải dùng đến nghệ thuật. Nghệ thuật là khả năng đọc được con người, cảm nhận được thời điểm, tình huống, lựa chọn cách ứng xử phù hợp, truyền cảm hứng, tạo niềm tin, cân bằng giữa cứng và mềm, biết khi nào phải quyết đoán, khi nào phải nhường.

Hai CEO có thể áp dụng cùng một mô hình quản trị nhưng kết quả có thể hoàn toàn khác nhau. Sự khác biệt nằm ở nghệ thuật. Đó là nghệ thuật dùng người, nghệ thuật giao tiếp, nghệ thuật đàm phán, nghệ thuật xây dựng văn hóa, nghệ thuật dẫn dắt thay đổi.

Khoa học tạo nền tảng, nghệ thuật tạo đột phá

Một doanh nghiệp muốn phát triển bền vững không thể thiếu khoa học. Nhưng muốn vượt lên dẫn đầu thì không thể thiếu nghệ thuật.

Khoa học giống như bộ khung của một tòa nhà. Nghệ thuật giống như linh hồn của tòa nhà đó.

Một doanh nghiệp chỉ có khoa học sẽ vận hành rất tốt, nhưng thường thiếu sự khác biệt.

Một doanh nghiệp chỉ có nghệ thuật có thể phát triển rất nhanh trong giai đoạn đầu, nhưng khi quy mô lớn sẽ dễ rơi vào hỗn loạn vì mọi thứ phụ thuộc vào một vài cá nhân.

Quản trị hiện đại đòi hỏi cả hai.

Lãnh đạo: Nghệ thuật nhiều hơn khoa học

Trong ba lĩnh vực Lãnh đạo - Quản trị - Quản lý, lãnh đạo có tỷ trọng nghệ thuật lớn nhất.

Lãnh đạo là xác định tương lai, là tạo niềm tin, là khơi dậy khát vọng, là dẫn dắt con người đi tới nơi họ chưa từng đến.

Không có công thức nào để tạo nên một tầm nhìn lớn. Không có KPI nào đo được sức mạnh của một giấc mơ. Nhưng một bài phát biểu có thể thay đổi cả tổ chức. Một quyết định dũng cảm có thể thay đổi lịch sử doanh nghiệp. Đó là nghệ thuật.

Nhưng lãnh đạo cũng cần khoa học. Một tầm nhìn phải dựa trên xu thế. Một chiến lược phải dựa trên dữ liệu. Một quyết định phải dựa trên phân tích. Nếu chỉ có cảm hứng mà thiếu căn cứ, lãnh đạo sẽ trở thành mạo hiểm.

Quản trị: Điểm cân bằng giữa khoa học và nghệ thuật

Quản trị là cây cầu nối giữa tầm nhìn và thực thi. Đây là nơi khoa học và nghệ thuật gặp nhau nhiều nhất.

Khoa học giúp thiết kế hệ thống. Nghệ thuật giúp hệ thống được con người chấp nhận.

Có thể xây dựng một sơ đồ tổ chức rất đẹp. Nhưng để mọi người phối hợp với nhau lại là nghệ thuật.

Có thể xây dựng KPI rất đầy đủ. Nhưng để nhân viên coi KPI là động lực chứ không phải áp lực lại là nghệ thuật.

Có thể xây dựng văn hóa doanh nghiệp bằng tài liệu. Nhưng để văn hóa sống trong từng con người lại là nghệ thuật.

Quản trị thành công là biến những nguyên lý khoa học thành những hành vi tự nhiên của tổ chức.

Quản lý: Khoa học nhiều hơn nghệ thuật

Quản lý là biến kế hoạch thành kết quả. Đây là nơi khoa học chiếm tỷ trọng lớn nhất, đó là: Quy trình, ngân sách, tiến độ, kiểm soát, đo lường, đánh giá. Tất cả đều cần tính chuẩn xác.

Tuy nhiên, quản lý cũng không thể thiếu nghệ thuật. Hai trưởng phòng cùng quản lý một đội ngũ, một người khiến nhân viên chủ động, người kia khiến nhân viên chỉ làm vì bị ép.

Sự khác biệt không nằm ở quy trình. Mà nằm ở cách ứng xử: Một lời động viên đúng lúc, một lời góp ý đúng cách, một sự ghi nhận chân thành. Đó đều là nghệ thuật quản lý.

AI sẽ thay đổi điều gì?

Sự phát triển của AI khiến câu chuyện càng trở nên thú vị hơn. AI sẽ ngày càng giỏi phần khoa học: AI có thể phân tích dữ liệu, viết báo cáo, dự báo, lập kế hoạch, đề xuất phương án, tối ưu quy trình, thậm chí hỗ trợ ra quyết định.

Nhưng AI rất khó thay thế phần nghệ thuật: Khả năng tạo cảm hứng, khả năng truyền niềm tin, khả năng cảm nhận cảm xúc, khả năng xây dựng văn hóa, khả năng hy sinh vì tổ chức, khả năng tạo nên ý nghĩa. Đó vẫn là những giá trị của con người.

Có thể nói, AI sẽ làm cho quản trị ngày càng khoa học hơn, nhưng chính điều đó lại khiến nghệ thuật lãnh đạo trở nên quý giá hơn.
Người lãnh đạo giỏi phải biết chuyển hóa

Một CEO giỏi không phải là người giỏi nhất về khoa học. Cũng không phải là người có trực giác tốt nhất. Mà là người biết chuyển hóa giữa hai thế giới. Khi xây dựng hệ thống, họ rất khoa học. Khi làm việc với con người, họ rất nghệ thuật. Khi tổ chức đã ổn định, họ tăng cường chuẩn hóa. Khi môi trường thay đổi, họ linh hoạt sáng tạo. Khi doanh nghiệp nhỏ, nghệ thuật có thể nhiều hơn. Khi doanh nghiệp lớn, khoa học phải mạnh hơn.

Nhưng ở bất kỳ giai đoạn nào, một yếu tố cũng không thể thay thế yếu tố còn lại.

Lãnh đạo, Quản trị và Quản lý doanh nghiệp: Khoa học hay Nghệ thuật?

Nếu ví doanh nghiệp như một con tàu thì khoa học quản trị là động cơ, còn nghệ thuật quản trị là người cầm lái. Động cơ càng mạnh, con tàu càng có nhiều sức mạnh. Nhưng nếu người cầm lái không biết chọn hướng, không biết ứng phó với sóng gió, con tàu vẫn có thể đi sai đường hoặc bị đổ và chìm. Ngược lại, người cầm lái rất giỏi nhưng con tàu không có động cơ đủ mạnh cũng không thể đi xa.

Lãnh đạo thì khoa học là nhìn xu thế, xây dựng chiến lược, còn nghệ thuật là truyền cảm hứng, tạo niềm tin.

Quản trị thì khoa học là thiết kế hệ thống, còn nghệ thuật là xây dựng văn hoá, sự đồng thuận.

Quản lý thì khoa học là quy trình, KPI, thực thi, còn nghệ thuật là dẫn dắt đội ngũ, tạo động lực.

Lãnh đạo, quản trị và quản lý trong thời đại mới không phải là lựa chọn giữa khoa học và nghệ thuật. Mà là làm cho khoa học ngày càng chính xác hơn, đồng thời làm cho nghệ thuật ngày càng tinh tế hơn. Đó chính là con đường để xây dựng những tổ chức vừa vận hành hiệu quả, vừa phát triển bền vững và đủ sức thích ứng với một thế giới luôn thay đổi.

Đến đây, có thể nhiều người sẽ đồng ý rằng lãnh đạo, quản trị và quản lý là sự kết hợp giữa khoa học và nghệ thuật. Nhưng như vậy đã đủ chưa? Nếu một CEO có tri thức, có tài năng, có khả năng truyền cảm hứng, nhưng lại thiếu liêm chính và trách nhiệm, liệu doanh nghiệp ấy có thể phát triển bền vững không? Có lẽ, lãnh đạo, quản trị và quản lý doanh nghiệp không chỉ là câu chuyện của khoa học và nghệ thuật.