LÃNH ĐẠO, QUẢN TRỊ VÀ QUẢN LÝ THỜI AI

Nguyễn Mạnh Hùng

AI đang đặt ra yêu cầu thay đổi cả trong lãnh đạo, quản trị và quản lý. Không chỉ là dùng thêm một công cụ, mà là thay đổi cách xác lập hướng đi, cách xây dựng hệ thống và cách điều hành doanh nghiệp.
Lãnh đạo quyết định đi đâu và vì sao. Quản trị xác lập quyền hạn, trách nhiệm, luật chơi và xây dựng hệ thống. Quản lý là tổ chức thực hiện để đạt kết quả. Ba chức năng này vẫn còn nguyên giá trị, nhưng cách thực hiện phải thay đổi khi AI đang ngày càng trở thành nguồn lực cấp số nhân mà mọi người đều có thể tiếp cận.
Lãnh đạo thời AI là khả năng hình dung tương lai rộng lớn hơn, chuyển hoá thành hướng đi có giá trị, tạo ra niềm tin chung và sức mạnh hành động của tất cả các cấp trong một doanh nghiệp
Lãnh đạo thời AI có 4 thay đổi quan trọng. Thứ nhất, từ định hướng chủ yếu bằng kinh nghiệm và trực giác sang kết hợp với AI và dữ liệu. Thứ hai, từ tìm câu trả lời sang xác định đúng các câu hỏi chiến lược (một câu hỏi chiến lược đúng có thể mở ra cả một tương lai đột phá cho doanh nghiệp). Thứ ba, từ đưa ra hướng đi sang tạo ra khả năng cùng nhìn thấy và cùng hành động của cả doanh nghiệp. Thứ tư, từ quyết đoán dựa trên niềm tin cá nhân sang quyết đoán có kiểm chứng và sẵn sàng điều chỉnh.
Trước đây, định hướng chiến lược chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, trực giác và khả năng tổng hợp của người lãnh đạo. Thông tin hữu hạn, năng lực phân tích tập trung ở một số người. Người lãnh đạo có lợi thế vì biết nhiều hơn, nhìn rộng hơn.
Bây giờ, AI mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, tri thức, phân tích dữ liệu và xây dựng phương án. Lợi thế của người lãnh đạo vì thế phải chuyển mạnh sang khả năng đặt vấn đề, đánh giá các lựa chọn và đưa ra quyết định.
Kinh nghiệm vẫn cần, nhưng kinh nghiệm hình thành trong bối cảnh cũ có thể trở thành giới hạn trong bối cảnh mới. Trực giác vẫn rất quý, nhưng phải được kiểm chứng. Dữ liệu giúp nhìn thấy thực tế, AI giúp mở rộng cách nhìn và do vậy, người lãnh đạo phải chọn được điều gì là phù hợp với hoàn cảnh và mục đích của doanh nghiệp.
AI có thể giúp đưa ra nhiều lựa chọn hơn, nhưng lựa chọn tương lai nào, chấp nhận đánh đổi gì, giữ gìn giá trị nào vẫn thuộc trách nhiệm của lãnh đạo. Không phải mọi cái khả thi đều đáng theo đuổi.
Người đứng đầu vì thế phải dành ít thời gian hơn cho việc cung cấp mọi lời giải, nhiều thời gian hơn cho việc chọn đúng bài toán. Đặt bài toán mà đủ lớn, đủ rõ và gắn với kết quả cần tạo ra sẽ mở đường cho cả con người và AI phát huy.
Quản trị thời AI là khả năng xây dựng hệ thống dựa chủ yếu vào con người sang hệ thống kết hợp con người, AI và dữ liệu, doanh nghiệp càng vận hành càng tích luỹ được nhiều tri thức và năng lực, trao quyền rộng hơn mà vẫn giữ được khả năng kiểm soát
Có 4 thay đổi quan trọng của quản trị thời AI. Thứ nhất, từ thiết kế bộ máy và quy trình sang thiết kế sự phối hợp giữa con người và AI. Thứ hai, từ xây dựng hệ thống theo kinh nghiệm đã có sang xây dựng hệ thống biết học hỏi và trưởng thành từ thực tiễn. Thứ ba, từ phụ thuộc vào năng lực cá nhân sang tích luỹ trí tuệ và tri thức thành tài sản chung của doanh nghiệp, doanh nghiệp phải giỏi lên sau mỗi lần thực hiện một công việc. Thứ tư, từ kiểm soát chủ yếu bằng tầng nấc phê duyệt sang phân quyền sâu hơn và kiểm soát bằng giới hạn, dữ liệu và giám sát.
Trước đây, hệ thống được xây dựng chủ yếu quanh con người: chia phòng ban, xác định chức danh, giao quyền, đặt quy trình phối hợp và kiểm soát, tri thức nằm nhiều trong đầu từng người, sự phối hợp phụ thuộc vào báo cáo và các tầng trung gian.
Bây giờ, phải thiết kế một hệ thống trong đó con người, AI và dữ liệu cùng tham gia tạo ra kết quả. Cần xem lại việc nào giao cho con người, việc nào giao cho AI, việc nào cần phối hợp con người và AI, rồi từ đó, thiết kế lại quy trình, vai trò và cơ cấu tổ chức. Không thể chỉ đưa AI vào từng vị trí rồi giữ nguyên toàn bộ cách tổ chức cũ.
Nền tảng của hệ thống mới là dữ liệu có chất lượng, tri thức được tích luỹ và công nghệ để xử lý, kết nối và chia sẻ. Dữ liệu phải có người chịu trách nhiệm, có chuẩn chung và được chia sẻ theo quyền hạn. Tri thức sinh ra khi giải quyết công việc phải được đúc kết thành tài sản chung.
Trước đây, tổ chức thường đẩy quyết định lên trên vì cấp trên tập trung thông tin và chuyên gia. Phân quyền dễ dẫn đến mất kiểm soát nên nhiều nơi chọn cách tăng thêm các tầng phê duyệt.
Bây giờ, người trực tiếp làm việc có thể được hỗ trợ bởi dữ liệu, tri thức và AI. Năng lực quyết định có điều kiện dịch chuyển xuống gần khách hàng, gần hiện trường. Nếu mọi việc vẫn phải đi qua bộ máy cũ thì công nghệ càng nhanh, điểm nghẽn của tổ chức sẽ càng rõ ra. Bởi vậy, phải tập trung những gì tạo ra sức mạnh chung, phân tán những gì cần tốc độ và sự phù hợp.
Một hệ thống tốt còn phải có khả năng học hỏi. Mỗi công việc hoàn thành phải để lại dữ liệu tốt hơn, tri thức phong phú hơn hoặc quy trình hiệu quả hơn. Người giỏi không chỉ giải quyết việc khó mà còn góp phần nâng cao năng lực của hệ thống. Nhờ đó, thành công có thể được lặp lại, lan rộng và tổ chức giảm phụ thuộc vào một vài cá nhân. Khả năng tự cải tiến phải trở thành một thuộc tính nằm trong thiết kế của hệ thống thời AI.
Quản trị thời AI là xây dựng hệ thống biết kết hợp trí tuệ con người với AI, biến dữ liệu và tri thức thành năng lực tích luỹ của tổ chức. Quản trị thời AI là đưa quyền quyết định đến nơi có đủ năng lực, trong một hệ thống có trách nhiệm rõ ràng.
Quản lý thời AI là dùng AI và dữ liệu để tăng khả năng nắm bắt thực tế, dự báo tốt hơn, điều phối nguồn lực sát thực tế, xử lý đúng điểm nghẽn và đưa doanh nghiệp đến kết quả đã cam kết
CEO cần có 4 thay đổi liên quan đến quản lý thời AI. Thứ nhất, từ nhận báo cáo định kỳ sang nắm diễn biến theo thời gian thực và dự báo kết quả. Thứ hai, từ đôn đốc nhiều đầu việc sang tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn lớn để giải phóng năng lực của cả tổ chức, AI giúp CEO nhìn được nhiều việc hơn nhưng CEO phải biết chọn ít việc hơn để trực tiếp can thiệp. Thứ ba, từ phân bổ nguồn lực theo kế hoạch sang điều chỉnh theo tín hiệu thực tế. Thứ tư, từ giao việc chủ yếu cho con người sang giao việc cho con người và AI agent.
Trước đây, người quản lý nắm công việc qua báo cáo định kỳ, giao việc qua cuộc họp, phát hiện vấn đề khi kết quả đã chậm hoặc sai. Một phần lớn thời gian là dành cho tổng hợp, đôn đốc và giải thích số liệu.
Bây giờ, dữ liệu được tạo ra ngay trong quá trình làm việc. AI hỗ trợ theo dõi tiến độ, phát hiện bất thường và đề xuất xử lý. CEO có điều kiện chuyển từ việc hỏi “Đã làm đến đâu rồi” sang giải quyết “Điều gì đang cản trở kết quả”.
Người CEO chuyển dần từ kiểm tra mọi việc sang quản lý những ngoại lệ, tháo gỡ điểm nghẽn và cải tiến hệ thống. Nhưng bảng điều khiển Dashboard không thay thế được tiếp xúc thực tế. Bởi vì, dữ liệu phản ánh những gì được ghi nhận, còn người quản lý phải tìm ra những gì hệ thống chưa nhìn thấy.
Quản lý thời AI là rút ngắn khoảng cách từ thực tế đến quyết định, từ quyết định đến hành động, từ hành động đến kết quả, và từ kết quả đến học hỏi.
Lãnh đạo mở đường, quản trị tạo ra hệ thống, quản lý biến khả năng thành kết quả. Ba chức năng này phải cùng thay đổi thời AI. Nếu chỉ đưa AI vào công việc mà giữ nguyên tư duy lãnh đạo, cơ chế quản trị và phương thức quản lý, tổ chức sẽ khó khai thác hết sức mạnh của AI và cả sức mạnh của con người.
Thước đo của những thay đổi trên là doanh nghiệp có quyết định sáng suốt hơn không, hệ thống có hiệu quả hơn không, kết quả có tốt hơn không và có tích luỹ được tri thức, năng lực sau mỗi việc đã làm hay không.


