HAI CON ĐƯỜNG THĂNG TIẾN: Không bắt chuyên gia giỏi phải đi làm quản lý

Một doanh nghiệp công nghệ đang bước vào các lĩnh vực mới như AI, cloud, chip, an toàn mạng, nền tảng số và thiết bị chiến lược. Đây đều là những lĩnh vực cần chuyên gia rất sâu: người hiểu thuật toán, dữ liệu, kiến trúc hệ thống, bảo mật, hạ tầng, tiêu chuẩn kỹ thuật và công nghệ lõi.

Nhưng trong nhiều tổ chức, người giỏi chuyên môn muốn đi xa lại chỉ có một con đường: lên làm quản lý. Muốn có thu nhập cao hơn thì phải giữ chức vụ. Muốn có địa vị thì phải quản phòng ban. Muốn có tiếng nói thì phải rời dần khỏi chuyên môn để đi vào họp hành, điều phối, hành chính và quản người.

Cách thiết kế này tạo ra một nghịch lý. Một kỹ sư AI giỏi bị kéo ra khỏi công nghệ để làm trưởng phòng. Một kiến trúc sư cloud giỏi phải dành nhiều thời gian cho báo cáo và nhân sự. Một chuyên gia an toàn thông tin sâu lại bị đo bằng năng lực quản lý hành chính. Tổ chức mất một chuyên gia sâu, nhưng chưa chắc đã có thêm một nhà quản lý giỏi.

Không phải người giỏi chuyên môn nào cũng nên trở thành quản lý. Có những người tạo giá trị lớn nhất khi họ tiếp tục đi sâu vào công nghệ, sản phẩm, tiêu chuẩn, nền tảng và tri thức lõi. Một chuyên gia giỏi có thể không quản nhiều người, nhưng có thể quyết định năng lực cạnh tranh của cả doanh nghiệp.

Vì vậy, doanh nghiệp hiện đại cần hai con đường thăng tiến.

Một con đường dành cho quản lý: đi lên bằng năng lực tổ chức con người, nguồn lực, hệ thống, vận hành và kết quả kinh doanh.

Một con đường dành cho chuyên gia: đi lên bằng năng lực tạo công nghệ, sản phẩm, tiêu chuẩn, nền tảng, tri thức và năng lực lõi.

Hai con đường này phải thật, không phải hình thức. Chuyên gia giỏi phải có cấp bậc, thu nhập, quyền ảnh hưởng, quyền quyết định kỹ thuật và sự ghi nhận tương xứng với nhà quản lý. Nếu chỉ trao cho chuyên gia một danh xưng đẹp nhưng không có quyền, không có ngân sách, không có tiếng nói trong các trận đánh công nghệ, thì mô hình hai đường thăng tiến sẽ không có lực.

Với các lĩnh vực như AI, cloud, chip hay an toàn mạng, chuyên gia sâu chính là tài sản chiến lược. Họ giúp doanh nghiệp không chỉ làm sản phẩm, mà còn làm chủ tiêu chuẩn, kiến trúc, nền tảng và công nghệ lõi. Nếu bắt họ phải rời chuyên môn để “lên chức”, doanh nghiệp tự làm yếu năng lực sâu của mình.

Tinh thần LGM Việt Nam là: tổ chức muốn giữ năng lực sâu phải cho chuyên gia một con đường đi xa. Quản lý giỏi làm cho hệ thống vận hành tốt hơn; chuyên gia giỏi làm cho năng lực lõi của doanh nghiệp mạnh hơn. Cả hai đều cần được trọng dụng, phát triển và ghi nhận đúng giá trị.