TIÊU CHUẨN DẪN DẮT CÔNG NGHỆ: Ai định nghĩa chuẩn, người đó định nghĩa cuộc chơi

Một doanh nghiệp AI đang phát triển các sản phẩm trợ lý thông minh trong những lĩnh vực như pháp luật, hành chính công, viễn thông, y tế, giáo dục và dịch vụ khách hàng. Sản phẩm có thể demo tốt, trả lời nhanh, giao diện đẹp, nhưng khi đi vào thị trường lại gặp một câu hỏi khó hơn: thế nào là một trợ lý AI tốt?

Nếu không có chuẩn, mỗi bên sẽ đánh giá một kiểu. Khách hàng đánh giá bằng cảm nhận. Đội kỹ thuật đánh giá bằng độ hay của model. Đội bán hàng đánh giá bằng mức độ dễ demo. Cơ quan quản lý thì quan tâm đến an toàn, độ đúng, dữ liệu, trách nhiệm và rủi ro xã hội. Khi thị trường còn mới, nếu không ai đưa ra chuẩn, sản phẩm rất dễ bị so sánh bằng giá rẻ hoặc bằng lời quảng cáo.

Vì vậy, làm công nghệ không chỉ là làm sản phẩm. Phía sau sản phẩm mạnh phải có tiêu chuẩn mạnh.

Tiêu chuẩn cho biết thế nào là đúng, tốt, an toàn, đáng tin, có thể đo được và xứng đáng được sử dụng rộng rãi. Với một trợ lý pháp luật, tiêu chuẩn không chỉ là trả lời nhanh, mà phải trả lời đúng căn cứ pháp lý, biết nêu nguồn, biết giới hạn khuyến nghị, không bịa điều luật, bảo vệ dữ liệu người dùng và có cơ chế kiểm tra sai lệch. Với AI trong y tế, tiêu chuẩn còn phải khắt khe hơn: an toàn, giải thích được, có người chịu trách nhiệm và không gây hại.

Doanh nghiệp công nghệ không nên ngồi chờ Nhà nước ban hành chuẩn rồi mới làm. Nếu doanh nghiệp hiểu sâu bài toán, có dữ liệu thực tế, có sản phẩm đang dùng thật, thì phải chủ động xây benchmark, bộ tiêu chí đánh giá và chuẩn chất lượng cho chính lĩnh vực mình đang làm.

Tiêu chuẩn trước hết không phải để “làm hồ sơ”, mà để ép sản phẩm tốt lên.

Khi có bộ tiêu chuẩn, đội sản phẩm biết phải nâng cấp gì. Đội kỹ thuật biết model còn sai ở đâu. Đội kiểm thử biết phải đo cái gì. Đội bán hàng biết nên cam kết với khách hàng điều gì. Khách hàng biết dùng thước đo nào để đánh giá hiệu quả. Lãnh đạo biết sản phẩm đã đủ điều kiện mở rộng hay chưa.

Một bộ tiêu chuẩn AI có thể bao gồm: độ chính xác, tỷ lệ lỗi nghiêm trọng, khả năng nêu nguồn, mức độ bảo mật dữ liệu, tốc độ phản hồi, khả năng tích hợp vào hệ thống khách hàng, mức độ ổn định khi dùng thật, khả năng giải thích, hiệu quả tiết kiệm thời gian và cơ chế con người kiểm soát quyết định cuối cùng.

Khi doanh nghiệp làm chủ tiêu chuẩn, doanh nghiệp không chỉ nâng chất lượng nội bộ, mà còn tạo ra ngôn ngữ chung cho thị trường. Nếu chuẩn đủ tốt, đủ thực tế và đủ được kiểm chứng, doanh nghiệp có thể đề xuất ngược lại cho hiệp hội, cơ quan quản lý hoặc các đối tác lớn để hình thành chuẩn ngành. Khi đó, doanh nghiệp không chỉ tham gia cuộc chơi công nghệ, mà bắt đầu có khả năng định nghĩa cuộc chơi.

Tinh thần LGM Việt Nam là: doanh nghiệp công nghệ không chỉ làm ra sản phẩm để theo thị trường, mà phải từng bước xây chuẩn để dẫn dắt thị trường. Ai làm chủ tiêu chuẩn, người đó làm chủ cách thị trường đánh giá chất lượng. Ai định nghĩa chuẩn, người đó không chỉ chơi trong cuộc chơi, mà có thể định nghĩa luật chơi.